اختلال شخصیت عبارت است از: «یک الگوی با دوام و پایدار از رفتار و تجربه درونی که به طور قابل ملاحظه ای با انتظاراتی که از شرایط فرهنگی فرد وجود دارد متفاوت باشد، فراگیر و غیرقابل انعطاف باشد، شروعش به دوران نوجوانی یا اوایل بلوغ برگردد، در طول زمان پایدار باشد و به ناراحتی یا آسیب‌دیدگی روحی منجر گردد.»به دلیل آن که این اختلالات، مزمن و فراگیر هستند. می‌توانند به اختلال جدّی در کار کرد و زندگی روزمره بیانجامند. که در ذیل به برخی از انواع آن اشاره می‌شود.

– اختلالات شخصیت نمایشی[1] : الگوی نافذ هیجان‌زدگی و توجه طلبی، که در اوایل بزرگ‌سالی شروع شده و در زمینه های گوناگون وجود دارد و با پنج تا یا بیشتر از علایم زیر تظاهر می‌کند : در موقعیت‌هایی که کانون توجه نیست احساس ناراحتی می‌کند. تعامل او با دیگران معمولاً با رفتار اغواگرانه و برانگیزنده جنس مشخص است. هیجانات را به طور سطحی و با تغییرات سریع ابراز می‌کند. مستمراً از ظاهر فیزیکی خود برای جلب توجه استفاده می‌کند. سبک گفتار او برداشت گرایانه و فاقد جزئیات است. بیان و هیجاناتش مبالغه آمیز، نمایشی و توأم با خود نمایی است. تلقین پذیر است، یعنی به آسانی تحت نفوذ دیگران و موقعیت‌ها قرار می‌گیرد. روابط را صمیمانه تر از آنچه واقعاً هست، تلقی می‌کند (پور افکاری، 1388).

– اختلالات شخصیت خودشیفته[2] : الگوی نافذ خود بزرگ بینی (در خیال یا رفتار)، نیاز برای تمجید، و فقدان هم حسی که اوایل بزرگ‌سالی شروع می‌شود، در زمینه های گوناگون وجود دارد و با پنج تا یا بیشتر، از خصوصیات زیر تظاهر می‌کند :احساس خود بزرگ بینانه مبنی بر مهم بودن خود دارد (مثلاً در دستاوردها و استعدادهای خود، مبالغه می‌کند، انتظار دارد بدون موفقیت‌های متناسب، فرد برتر شناخته شود).اشتغال ذهنی با تخیلات موفقیت، قدرت، استعداد، درخشندگی، زیبایی و عشق ایده آل. معتقد است که فردی استثنایی و خاص است و فقط افراد (یا نهادهای) استثنایی و خاص می‌توانند او را بفهمند و باید با او نشست و برخاست داشته باشند. نیازمند تمجید افراطی است. احساس صاحب استحقاق بودن یا شایستگی دارد. یعنی انتظارات غیر منطقی برای مدارای خاص و مطلوب یا موافقت حتمی با توقعات خود دارد. در روابط بین فردی استثمارگر است، یعنی برای رسیدن به اهداف خود از دیگران بهره کشی می‌کند. فاقد هم حسی است، نسبت به شناخت و همانند سازی با احساسات دیگران تمایلی ندارد. غالباً نسبت به دیگران غبطه می‌خورد یا معتقد است که دیگران حسودی او را می‌کنند. نگرش یا رفتارهای خودخواهانه و پر نخوت نشان می‌دهد (www.migna.ir).

– اختلالات شخصیت دوری گزین[3] :الگوی نافذ مهار شدگی اجتماعی، احساس بی کفایتی، و حساسیت مفرط نسبت به ارزیابی منفی، که در اوایل بزرگ‌سالی شروع می‌شود، در زمینه های گوناگون وجود دارد و با چهار تا یا بیشتر از خصوصیات زیر مشخص است : از فعالیت‌های شغلی مستلزم تماس‌های بین فردی قابل ملاحظه، به دلیل ترس از انتقاد، عدم پذیرش یا ترد شدن، اجتناب می‌کند. بدون اطمینان از اینکه مورد محبت قرار خواهند گرفت میل به معاشرت نشان نمی‌دهد. به دلیل ترس از شرمساری و مورد تمسخر واقع شدن در روابط صمیمانه محدودیت نشان می‌دهد. اشتغال ذهنی با مورد انتقاد قرار گرفتن و طرد شدن در موقعیت‌های اجتماعی دارد. به دلیل احساس بی‌کفایتی در موقعیت‌های بین فردی تازه حالتی مهار شده دارد. خود را از نظر اجتماعی نالایق، فاقد جذابیت یا پست‌تر از دیگران تصور می‌کند. در اقدام به ریسک شخصی یا درگیر شدن در فعالیت‌های تازه به دلیل احتمال شرمندگی بسیار مردد است ( http://daneshnameh.roshd.ir).

– اختلالات شخصیت وابسته[4] :نیاز عمیق و مفرط برای مورد مراقبت واقع شدن، که به رفتار مطیعانه و وابسته می‌انجامد؛ و ترس از جدایی، که در اوایل بزرگ‌سالی شروع می‌شود، در زمینه های گوناگون وجود دارد و با پنج تا یا بیشتر از خصوصیات زیر مشخص است : بدون راهنمایی و اطمینان بخشی مفرط دیگران قادر به اخذ تصمیمات روزمره نیست. احتیاج دارد که دیگران مسئولیت اکثر زمینه های مهم زندگی او را بپذیرند. در ابراز مخالفت با دیگران به دلیل ترس از قطع حمایت و مقبولیت آنان دچار اشکال است. توجه : ترس‌های واقع‌گرایانه عقوبت یا تلافی را منظور نکنید. در شروع برنامه‌ها و انجام کارها به تنهایی دچار اشکال است (به دلیل فقدان اعتماد به نفس در قضاوت یا توانایی‌ها تا فقدان انگیزش و انرژی). در طلب محبت و حمایت دیگران افراط می‌کند، تا حدی که داوطلب انجام کارهایی می‌شود که ناخوشایند هستند. وقتی تنها ست به دلیل ترس مبالغه آمیز از ناتوانی برای مراقبت از خود احساس ناراحتی و درماندگی می‌کند. وقتی یک رابطه نزدیک از هم می‌گسلد فوراً در پی رابطه دیگری به عنوان منبع حمایت و مراقبت بر می‌آید. اشتغال ذهنی غیر واقع‌گرایانه با ترس از رها شدن به حال خود دارد.

  1. 3. Histrionic Personality Disorder
  2. 1. Narcissistic Personality Disorder
  3. 2. Avoidant Personality Disorder
  4. 3. Dependent Personality Disorder