دانلود پایان نامه

کرد.قوام در اولین کابینه توانست از تند روی های سردار سپه جلوگیری نماید و مصدق السلطنه را به وزارت مالیه معرفی کندو از مجلس اختیارات تام بگیرد.قوام در تمام مدت نخست وزیری اول خود ، وزارت داخله را نیز خود متصدی شد. قوام پس از نه ماه زمامداری و یک سلسله اقدامات بنیادی ، در بهمن ماه همان سال جای خود را به مشیرالدوله داد .ولی مشیرالدله پس از چهار ماه نتوانست دولت را اداره کند و کنار رفت و مجلس برای بار دوم ، قوام السلطنه را به ریاست الوزایی برگزید. قوام در این دوره از نخست وزیران مورد تایید اصلاح طلبان بود و در این دوره لایحه ی تشکیل بانک ملی و استخدام مستشاران امریکایی برای امور مالی تقدیم مجلس کرد . نخست وزیری دوم قوام حدود هشت ماه طول کشید.
عملکرد قوام در دوران مشروطه به سوی محدود کردن قدرت رضا خان ، و جلوگیری از خودسری های او پیش می رفت،اما قوام نتوانست نتیجه ای در این کار بگیرد ،از طرفی هم تحت فشار سوسیالیست ها واقع شد .سوسیالیست هایی که خواهان روی کار امدن مستوفی الممالک بودند، هرچند عده ای همچون مدرس در مجلس طرفدار قوام بودند ولی قوام از این وضعیت خسته شده بود و استعفا داد.
در دوران رضا شاهی حایگاه سیاسی قوام از اهمیت کمتری برخوردار بود . قوام مورد غضب رضا شاه واقع شد و به جرم توطئه علیه وزیر جنگ تحت تعقیب قرار گرفت و مدتی توقیف شدتا بر اثر وساطت عده ای از زندان آزاد شد و رهسپار اروپا گردیدو تا سالها در اروپا به سر میبرد تا اینکه با وساطت برادرش وثوق الدله و فروغی به تهران امد ودور از کارهای سیاسی در لاهیجان به کشاورزی مشغول بود تا اینکه در شهریور 1320 بار دیگر وارد عرصه سیاست شد.
عملکرد سیاسی قوام در دوره ی پهلوی را باید به دوره ی پهلوی دوم ، یعنی اقدامات وی بعد از شهریور 1320 اختصاص دهیم . قوام بعد از شهریور 1320 سه بار تشکیل دولت داد .که دولت اول او به دلیل اشغال ایران توسط متفقین و جو ناآرام کشور ،با مشکلات فراوانی مواجه بود ،و قوام در این دوره نتوانست اوضاع کشور را سر وسامانی بدهد.
دولت دوم قوام در حالی کار خود را آغاز کرد که ماجرای آذربایجان و فارس هر کدام مشکل بزرگی بودند . اوضاع در هم ریخته ی کردستان و خارج نشدن نیروهای شوروی از کشور و تشکیل فرقه ی دموکرات آذربایجان توسط پیشه وری دولت قوام را با مشکل جدی مواجه ساخته بود ،پس دولت قوام باید در دو جبهه ی داخلی و خارجی فعالت خود را آغاز میکرد. قوام سیاست های مختلفی را برای حل بحران آذربایجان به کار برد . وی ابتدا با هیئتی از کارشناسان سیاسی و اقتصادی عازم مسکو شد ولی نتوانست موفقیتی به دست اورد ،مجددا به شورای بین المللی شکایت کرد، به مذاکره مستقیم با فرقه دموکرات پرداخت نتیجه ای حاصل نشد،از طرفی به دنبال آن بود که با کشیدن پای امریکا به ماجرا بتواند شوروی را یک قدم به عقب براند. بالاخره قوام توانست با وعده ی واگذاری نفت شمال به روس ها به شرط تصویب مجلس شورای ملی موضوع تخلیه ایران و خودمختاری آذربایجان را حل کند .
قوام برای حل غائله ی آذربایجان اقدام به ترمیم کابینه ی خود کرد و سه تن از اعضای حزب توده را داخل کابینه کرد و حزبی به نام دموکرات ایران تاسیس کرد. قوام همواره به دنبال این بود که قدرت شاه را محدود سازد تا در حد قانون اساسی سلطنت کند و در امر حکومت مداخله ننماید و حتی قسمتی از اختیارات قانونی شاه را محدود کرد. قوام حدود بیست ماه بلامنازع حکومت کرد تا سرانجام بر اثر فشار افکار عمومی انتخابات دوره ی پانزدهم را با دخالت کامل حزب دموکرات ایران انجام داد .
شاه پس از حل قضیه ی آذربایجان از محبوبیتی که بین عامه برای قوام فراهم شده بود رشک میبرد، لذا به مبارزه ی پنهانی با قوام در آمد. ابتدا وزرای نظامی و سپس عده ای دیگر از وزرا را پنهانی تحریک کرد و انها به حالت اجتماع استعفا دادند و موجبات سقوط قوام را فراهم کرد، پس نخست وزیری قوام در آذر ماه 1326 ساقط گردید و پس از چند روز راه اروپا را در پیش گرفت.
قوام در اوایل 1329 به تهران بازگشت. در سال 1331 بین مصدق السلطنه و شاه اختلافاتی بروز کرد . مصدق خواهان وزارت جنگ بود ولی شاه از واگذاری آن خودداری کرد و مصدق از نخست وزیری استعفا داد شاه برای اینکه حریف گردن کلفتی در مقابل مصدق بتراشد به سراغ قوام السلطنه رفت . قوام نیز داوطلب نخست وزیری شد و مجلس نیز به اورای اعتماد داد. به دنبال استعفای مصدق و روی کار امدن قوام مردم به حرکت در آمدند. جبهه ملی از یک طرف و ایت الله کاشانی وبازاریان تهران از طرف دیگر، مخصوصا اعلامیه ی شدیداللحن قوام که چند بار از رادیو قرائت شد، بیشتر مردم را به حرکت در اوردو حادثه ی سی تیر 1331 را رقم زد که در ان روز عده کثیری در شهرستان ها و تهران کشته شدندو به ناچار قوام از سمت خود استعفا داد و بار دیگر مصدق با اختیارات نظامی زمام امور کشور را بر دست گرفت . قوام در مجموع پنج بار نخست وزیر متجاوز از بیست مرتبه وزیر ،یک بار فرمانروای کل خراسان و یک دوره هم وکیل مجلس بود. قوام به عنوان یک شخصیت سیاسی دارای نقاط ضعف و قوتی در صحنه ی سیاسی ایران بود.بزرگترین خدمت انکار نشدنی وی ،همانا تلاش قوام برای نجات آذربایجان از چنگ ارتش سرخ و عقیم گذاشتن نقشه ی استالین برای بلعیدن نفت شمال بود. قوام بجای آنکه به امید انگلیس و آمریکا بنشیند به طور مستقیم وارد مذاکره با شوروی شد ، او با ائتلاف ظاهری با توده ای ها و وارد کردن سه وزیر توده ای در کابینه ی خود حسن نیت خود را به شو
روی وانمود کرد و توانست با حیله ی سیاسی – یعنی قول دادن امتیاز نفت شمال به شوروی – پس از خروج ارتش سرخ از ایران به نجات آذربایجان موفق شد. از دیگر نکات سیاست های قوام جستجوی “قدرت سوم ” بود که به تدریج متوجه آمریکا شد و پای امریکا را به ایران باز کرد. قوام مخالف دخالت دادن شاه در امور کشور بود و دریافته بود که زمان نظام مطلقه و قدرت و اختیارات نامحدود شاه به سر آمده است. قوام شاه را نه سمبل نماد ملی میدانست و نه محدودیت قدرت او را موجب تضعیف وحدت ملی و خللی بر سر راه یکپارچگی کشور تلقی می کرد.
البته زندگی سیاسی قوام خالی از اشتباه نبود و نقطه ضعف هایی نیز داشت :از جمله سرکوب کلنل پسیان که تنها جرم او اطاعت از حکومت مرکزی و دستگیری والی خراسان بود.با قتل پسیان قوام ضدیت مردم خراسان را با خود همراه کرد ،شاید ایراد دیگری که میتوان به قوام وارد کرد ،غرور، لجاجت و استبداد رأی او بود. بزرگترین ضعف قوام در طول زندگی سیاسی اش ،توطئه او بر ضد دولت ملی دکتر مصدق بود و اعلامیه ی شدیداللحنی که خطاب بر مردم ایران صادر کرد.

ضمائم:

فهرست منابع و مأخذ

– اتابکی، تورج، آذربایجان در ایران معاصر، ترجمه کریم اشراق، انتشارات توس،1376
، ارفع، حسن، در خدمت پنج سلطان، مترجم احمد نواب، تهران ،نشر مهر آیین،1377
-ازغندی، علیرضا، تحولات سیاسی و اجتماعی ایران 1320-1357 ،انتشارات سمت ،چاپ اول ،1387
-آبراهامیان، یرواند،ایران بین دو انقلاب، از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ترجمه کاظم فیروزمند ،حسن شمس آبادی، محسن شانه چی ،تهران ]نشر مرکز ،چاپ شانزدهم
آبراهامیان ،یرواند، ایران مدرن ، ترجمه ابراهیم فتاحی ،تهران، نشرنی، چاپ چهارم ،1389
-آذری، علی، کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان، چاپ مروی
-آوری،پیتر، تاریخ معاصر ایران،( از آغاز تا انقراض قاجاریه )ترجمه محمد رفیع مهر آبادی ،تهران، انتشارات عطایی، چاپ اول 1363 1362
– بهزادی ،علی شبه خاطرات ،جلد سوم ،تهران، انتشارات زرین ،چاپ اول 1375-1378
– بیانی، خانبابا، غائله آذربایجان، ویرایش سعید قانعی، تهران ،انتشارات زریاب ، 1375
-بهار،محمد تقی ملک الشعرا، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران انقراض قاجاریه، جلد اول ،تهران ،نشر امیرکبیر ،چاپ پنجم ،1379
-بهنود، مسعود، دولت های ایران از اسفند 1299 تا بهمن 1357، از سیدضیا تا بختیار ،انتشارات جاویدان، چاپ پنجم ،1370
– بولارد، ریدر،کلارمونت اسکراین، شترها باید بروند، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران ، نشر نو
– جامی، گذشته چراغ راه آینده است ، ویراستار بیذن نیک بین، تهران، انتشارات نیلوفر ،تابستان 1363
– حسنلی، جمیل، آذربایجان ایران –آغاز جنگ سرد ترجمه منصور صفوتی ،تهران ،شیرازه ،1387
– حسنلی، جمیل، فراز و فرود فرقه دموکرات اذربایجان،ت رجمه منصور همامی ،نشر نی ،1386
– درخشانی، علی اکبر ،21 آذر و تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان و نقش سید جعفر پیشه وری در آن، تدوین شاهرخ فرزاد ،انتشارات شیرین ،1385
– درک کنیان،کردها و کردستان، ترجمه ابراهیم یونسی ، نشر نگاه 1376
– زیبا کلام، صادق ،تاریخ تحولات سیاسی ایران (1320-1322)تهران، انتشارات سمت ،چاپ پنجم ،1390
– شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران، از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی ، جلد سوم ،تهران، انتشارات سخن ،1383
– شریفی، احمد ، عشایر شکاک و شرح زندگانی انها به رهبری اسماعیل اقا سیمکو، 1348
– عاقلی، باقر، خاندان های حکومتگر در ایران –قاجاریه پهلوی، تهران، نشر علم ،1381
– عبده، جلال ،چهل سال صحنه ی قضایی –سیاسی –دیپلماتی ایران و جهان، ویرایش مجید تفرشی ،جلد اول ،تهران ،رسا
– عظیمی ، فخرالدین ،بحران دموکراسی در ایران 1320-1332، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، بیژن نوذری ،تهران ،انتشارات آسیم ،1391
– فاتح، مصطفی،پنجاه سال نفت ایران، تهران ،نشر علم ، چاپ اول ،1384
– فوران، جان، تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، موسسه خدمات فرهنگی رسا ،تهران،1377
– کریس، کوچرا ،جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، نشر نگاه ،1373
– ملازاده، حمید، رازهای سر به مهر، خاطرات سرهنگ ابراهیم نوروز اف ، تبریز ،نشر مهر آزادی ،1386
– منوچهری، فضل ا… ، ایران جدال نفت و نقش قوام السلطنه، تهران ،نشر آبی ، 1382
_کاتوزیان، محمدعلی (همایون)، اقتصاد سیاسی ایران؛ از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی ،ترجمه محمدرضا نفیسی، کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز، چاپ ششم ،1377
-پورآرین ، فواد، انقلاب فراموش شده (دولت های عصر مشروطه تا کودتای 1291،برنامه ها و دشواری ها، تهران ،نشر پایدار ،1385
-تاریخ کمبریج ، دوره ی پهلوی ،ترجمه تیمور قادری، جلد هفتم ، انتشارات مهتاب –ایفام ، ویراستار پیتر آوری،گاوین هاملبی ،
-جلالی پور، حمیدرضا، قاضی محمد در کردستان در سال های 1320-1324 ،تهران ،امیرکبیر ،1369
-رحمانیان، داریوش ،ایران بین دو کودتا (تاریخ سیاسی ،اجتماعی ،اقتصادی و فرهنگی ایران از انقراض قاجار تا کودتای 28 مرداد )تهران، انتشارات سمت، چاپ اول ،1391
-سعیدی، گلنار ،انقلاب اول روسیه و عصر مشروطه (تحولات ایران و آسیای میانه )تهران ،نشر امیرکبیر ،1384
-شمیم، علی اصغر، ایران در دوره ی سلطنت قاجار، تهران، انتشارات بهزاد، چاپ اول ،1387
-شوکت، حمید، در تیررس حادثه-زندگی سیاسی قوام السلطنه، تهران، نشر اختران، چاپ اول ،1385
-صفایی، ابراهیم ، ر
هبران مشروطه، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ اول ،1344
-عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، جلد 2،تهران ،نشر گفتار با همکاری نشر علم ،1390
-عاقلی ،باقر ،میرزا احمدخان قوام السلطنه در دوران قاجار و پهلوی، تهران انتشارات جاویدان ،چاپ دوم ،1377
-عباسی، ابراهیم دولت پهلوی و توسعه ی اقتصادی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی ،1383
-عیسوی، چارلز، تاریخ اقتصادی ایران (عصر قاجار 1215-1322) ترجمه یعقوب آژند، تهران ،نشر گسترده، چاپ دوم ،1369
-فرخ، مهدی ، خاطرات سیاسی فرخ، با اهتمام پرویز لوشنای، جلد اول، انتشارات امیرکبیر
-کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران ،انتشارات امیرکبیر ،1354
-مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران (1299-1320 ) جلد پنجم، تهران ،انتشارات الهام
-مقصودی، مجتبی ،تحولات سیاسی و اجتماعی ایران (1320-1357) تهران، نشر روزنه، چاپ سوم ،1388
-مکی، حسین، تاریخ بیست ساله ی ایران –کودتای1299، جلد اول، تهران

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید