مواجه عمیقتر با منازعات سیاسی و به دنبال آن فراهم کردن بستری مناسب برای تبدیل زن به یک سوژه سیاسی را با تامل و واکاوی در مرکزیت بودن زن و امر سیاسی میتوان جستجو کرد .
1-2 سوالات پژوهش
1-2-1 سوال اصلی
زن ایرانی طی سه دهه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران چگونه به یک سوژه مستعد کنش سیاسی تبدیل میشود.
1-2-2 سوال فرعی
1. زن در متون اسلام گرایان نخستین(دهه سی)چگونه بازنمای میشود.
2. فرایند هژمونیک شدن اسلام سیاسی با چه تحولی در بازنمای سوژه زن همراه است.
1-3 فرضیهها
زن طی سه دهه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در گفتمان اسلام سیاسی به سوژه سیاسی تبدیل میشود.
1-4 اهداف پژوهش:
این پایان نامه با بازخوانی تحولات گفتمانی و سیاسی ایران در سه دهه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تلاش دارد فرایند تبدیل شدن زنان به سوژه سیاسی در اسلام سیاسی را مطمح نظر قرار دهد و از زاویه این تحلیل امکان بازخوانی سیاست گذاریهای اجتماعی و فرهنگی را فراهم آورد. همچنین بازخوانی متون و تحلیل مناسبات گفتمانی زن در ادبیات اسلام سیاسی دریچهایست که از طریق آن میتوان از مناسبات کلان اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور آگاهی به دست آورد.
1-5 . ادبیات پژوهش
پرداختن به مساله زنان و قلم زدن در این حیطه در بین اندیشمندان ایرانی و خارجی به وفور قابل مشاهده است. در کشورهای اسلامی افرادی همچون فاطمه مرنیسی، لیلا احمد ، نوال سعداوی و امینه ودود و….در صدد بازبینی هویت زن مسلمان امروزی برآمدند.
فاطمه مرنیسی در کتاب زنان و نخبگان جوشنپوش با بازاندیشی از حدیثی از پیامبر(هرکس که امور خود را به زنان واگذارد هلاک خواهد شد) به بازخوانی احادیث و روایات صدر اسلام همت گماشته است و تاثیر آن را برهویت و ابعاد وجودی زن مسلمان امروزی بررسی و تحلیل میکند. لیلا احمد در کتاب زنان و جنسیت در اسلام و نوال سعداوی نیز به بازخوانی متون صدر اسلام پرداختهاند.
• کتاب زنان پردهنشین و نخبگان جوشنپوش به قلم فاطمه مرنیسی
فاطمه مرنیسی زن مسلمان و فمنیسم مصری کتاب زنان پرده نشین و نخبگان جوشنپوش را حول حدیث ذیل از پیامبر(ص) به رشته تحریر در آورد.
« آنهایی که امورشان را به دست زنان میسپارند هرگز سعاتمند نخواهند شد»
این حدیث از مرجعهای محسوب میشود که از دخالت زنان در سیاست جلوگیری میکند و وی با دلایل و شواهد بر رد این حدیث از جانب پیامبر صحه گذاشت ولی گویا مرنیسی نیز همچون سعداوی و دیگرزنان فمنیسم مسلمان در هنگام مواجهه با آیات قرآن و احکام مربوط به زنان دچار نوعی تناقض گویی یا درماندگی میشود. وی در مورد آیه 34سوره نساء میگوید در گیرودار یک نزاع مردی زنش را سیلی میزند و زن قصاص شوهر را از پیامبر در خواست میکند پیامبر قبول میکند که آیه 34نساء نازل میشود وپیامبر میگوید:
«من یک چیز میخواهم و خدا چیز دیگر». آیا این نتیجهگیری برای زن یا مرد مسلمان قابل قبول است؟آیا رحمت پیامبر از رحمت خدا بیشتر است؟ به نظر نگارنده عشق و علاقه مرنیسی به پیامبر و دغدغه وی در مواجهه با این آیه در نتیجهگیری وی در این کتاب پارادوکس ایجاد میکند.
مرنیسی تمام دغدغه پژوهش خود را بر آن مینهد که درستی یا نادرستی این حدیث را به اثبات برساند.کار مرنیسی بیشتر کتابخانه ای و جمع اوری اسناد بود و در این پژوهش علاوه بر جمع آوری اسناد به تحلیل این متون نیز پرداخته شده است.
• چهره عریان زن عرب به قلم نوال سعداوی
نوال سعداوی در کتاب چهرهی عریان زن عرب به عنوان یک پزشک زن و طرفدار حقوق زنان از تجربه های تلخی که سنت به زنان تحمیل کرده و وی شاهد یا شنونده این اتفاقات بوده سخن میگوید. سعداوی نیز همچون مرنیسی ریشه یابی برخی از افکار و محدودیت های که نسبت به زنان روا شده را دین و مذهب حاکم بر جامعه خود می بیند و به سراغ کتاب دینی خود قرآن و روایات و احادیث از پیامبر(ص) می رود.
سعداوی به رغم اینکه در نوشتهاش مکرر پیامبر(ص)را ستایش میکند و دین اسلام را انقلابی بزرگ و فرخنده میداند از دوگانگی های بین قوانین و احکام قرآن و نوع نگاه ستایش آمیز به پیامبر اسلام دور نیست.
• کتاب زنان و جنسیت در اسلام به قلم لیلا احمد
لیلا احمد در کتاب «زنان و جنسیت در اسلام» قائل به تمایز و تفکیک میان آموزه‌های اخلاقی اسلام در رابطه با زنان و آموزه‌های فقهی و عملی آن است. او معتقد است میان این دو تعارض وجود دارد؛ وی آموزه‌های اخلاقی اسلام را مبتنی بر دیدگاه مساوات‌طلبانه و دیدگاه‌های فقهی را مبتنی بر اعمال تبعیض جنسیتی علیه زنان می‌داند. لیلا احمد به عنوان یکی از فعالان در عرصه فمینیسم اسلامی در آثار خود، لزوم بازتفسیر و ارائه قرائت‌های جدید از متون دینی را به نفع حقوق زنان مطرح کرده است.
• جنسیت در آرای اخلاقی به قلم فاطمه صادقی
«جنسیت در آرای اخلاقی از قرن سوم پیش از اسلام تا قرن چهارم هجری» به قلم فاطمه صادقی نام کتابی است که «نشر نگاه معاصر» در سال 1392 منتشر کرده است.
فاطمه صادقی در این کتاب به بررسی مقوله جنسیت در نظام‌های اخلاقی ایران طی یک دوره زمانی خاص و متقابلا برای نشان دادن تاثیر این تفکر در وضعیت زمان کنونی به بازخوانی برخی متون دینی و غیر دینی پرداخته است. البته وی با بی طرفی علمی به گزارش متون میپردازد و اشارهای نیز به وضعیت کنونی در این کتاب ندارد.
کتاب «جنسیت در آرای اخلاقی از قرن سوم پیش از اسلام تا قرن چهارم هجری» دو
بخش و چهارده فصل دارد. در بخش اول به ایران دورة ساسانی می‌پردازد و در بخش دوم به ایران پس از اسلام. در این هر دو بخش، همان‌طور که خود نویسنده می‌گوید، پرسش اصلی از این قرار است:
جنسیت در شکل‌گیری نظام‌های اخلاقی از سه قرن پیش از اسلام تا قرن چهارم هجری که مصادف است با ایران ساسانی تا شکل‌گیری مکاتب فقهی چه نقشی ایفا کرده و تلقی از آن چگونه بوده است؟ این هم یک پرسش تاریخی است و هم پرسش نظری است. نویسنده جنبة نظری و تحلیلی آن را به عهدة خواننده می‌گذارد. اما جنبة تاریخی‌اش را به طور مبسوط بررسی می‌کند.
مؤلف بر آن است که نقش جنسیت و به‌طور خاص نقش زن را در پیدایش نظام‌های اخلاقی طی هفت قرن یعنی از سه قرن پیش از اسلام تا چهار قرن بعد از اسلام بررسی کند و برای پاسخ به سؤال مذکور نه تنها نظام‌های اخلاقی در دوره مورد بحث در ایران مورد مطالعه قرار گرفته، بلکه نحوه بروز آنها در ساخت سیاسی، و زندگی عمومی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب متکی بر متون متنوع و متعدد با دیدگاه‌های متفاوت از مذاهب گوناگون است؛ البته این اتکاء بیشتر گزارشی و غیرتحلیلی است.
• کتاب امر وانموده آتوسا راوش
آتوسا راوش نیز در کتاب امر وانموده الگوهای بازنمای زنانگی را در مطبوعات دهه هفتاد کشور بررسی کرده است. به اعتقاد این نویسنده بحث تن و زنانگی در گفتار دهه نخست انقلاب و نیز گفتار اصلاحات با تبدیل شدن به پاد گفتمان غیررسمی، گفتمان های رایج و رسمی زنان را دچار چالش جدی کرد.
• زنان، قدرت و مقاومت در ایران پس از انقلاب؛ فاطمه صادقی
نویسنده بیان میکند این پژوهش برای پاسخ دادن به این پرسش انجام شد که در ایران بعد از انقلاب زنان از چه راهکارهایی برای قدرتمند شدن خود در حیات سیاسی بهره بردهاند. و پرسش اصلی این است که در ایران بعد از انقلاب، کدام گفتارهای قدرت بر زندگی سیاسی زنان تاثیر گذار بوده و زنان در برابر این گفتارها و سامانهها چگونه مقاومت کردند. این کتاب در یک مقدمه ، سه بخش و هفت فصل نوشته شده است. نویسنده بر آن است که فراز و نشیب مبارزات زنان در ایران پیش و پس از انقلاب تحت تاثیر مناسبات قدرت داخلی شکل گرفته است و از فرهنگ پدرسالاری در این کشور نشات میگیرد. نویسنده حضور زنان ایرانی را در مناسبات سیاسی، اجتماعی و حضور در جامعه بینظیر میداند و خواستار ادامه این حضور است تا زنان با آزمون و خطا به تثبیت وضعیت سیاسی و مقابله با رویههای تبعیض آمیز بعدی برخیزند. همچنین در این کتاب به تاثیر رویکرد اسلامگرایان در مورد زنان قبل و بعد از انقلاب پرداخته شده است.
1-6 . مشکلات پژوهش
گردآوری اطلاعات و دادها از مشکلات عمده پژوهش بود. با توجه به اینکه مقالهها به صورت اسکن شده بود، ناخوانا بودن و کیفیت پایین آن کار مطالعه برخی مقالهها را دشوار و گاه غیرممکن میکرد. همچنین انبوه دادهها نیاز به صرف زمان طولانی داشت که موجب کمبود وقت برای تحلیل دادهها شد.
1-7 . روش پژوهش
1-7-1 . تحلیل روایت
روایت هر سلسله از رخدادها است که به نحو معنیدار کنار هم قرار گرفتهاند و یک تصویر کلی پدیدار ساختهاند. هینچمان در این زمینه یک تعریف عملیاتی عرضه کرده است:
روایتها (داستانها) در علوم انسانی باید به منزله گفتارهایی فهم شوند که با نوعی نظم ترتیبی روشن سلسلههای از رخدادها را به نحو معنیدار و برای مخاطب یا مخاطبان خاص به هم مرتبط کند و به این وسیله برای امور و مردمی که آنها را تجربه میکنند منظرگاهی بیافریند.(کاشی،1393:491)
تحلیل روایت فراتر از کشف شیوهای داستان سرایی افراد است. فراتر از اینکه آنها چگونه تجربههایشان را شکل میدهند، آنها را یادآوری میکنند و آنها را گزارش میدهند. بلکه شیوه تولید دانش از امور غایب است و به ما کمک میکند پیچیدگیهای زندگی خودمان، دیگران و .. را درک کنیم.(طلوعی،1393:532).
هنگام تحلیل روایی توصیه میشود که پژوهشگر اهدافی نظیر اهداف زیر را در نظر داشته باشد:
• عرصه اجتماعی از جوانب نمادین و بازنمایی شده در سطح کلان است. اگر پژوهشگر بخواهد نحوه بازنمایی و تجربه عینی این عرصه را دریابد بررسی و شنیدن روایت زندگی سوژهای اجتماعی در این زمینه میتواند مددکار باشد.
• حیات اجتماعی از رخدادهای زیادی تاثیر پذیرفته است. این رخدادها در کار متولیان روایت به صورت خاصی ساختارمند میشود. با تحلیل روایی سوژهای که مستقیم و غیر مستیم در این رخدادها دخالت داشتند میتوان به تنوع و کثرت نهفته در پشت آنها دسترسی پیدا کرد.
• مطالعات روایی گاه در عمق کاوی اتفاقات جاری زندگی روزمره حائز اهمیت میباشند
• تحلیل روایی الگوی مناسبی برای ارزیابی مخیله اجتماعی است. اینکه در حال حاضر چه ذخایر ی در عرصه اجتماعی، فرهنگی، سیاسی موجود است. عناصر فعال و غیر فعال آن کدامند و هر یک از عناصر با چه تنوعی و چگونه حاضرند. همچنین میتوان ظرفیتهای موجود برای پیش بینی تحولات عرصه عمومی در آینده استفاده کرد.
• تحلیل روایی قادر است شیوهای بازنمایی واقعیت اجتماعی را منعکس کند.
• تحلیل روایی یکی از بهترین شیوهای تحقیق برای استخراج الگوهای درونی شدن گفتار هژمونیک و نحوه مقاومت در مقابل آن است.(کاشی،1393:489- 490)
برخلاف تحلیل ژانر که محدود به مقایسه کنشهای ارتباطی و ساختارهای آنها است و تحلیل مکالمه که در سطح تعامل محدود و مفهوم به مفهوم انجام میگیردو برای تعاملات وسیع، مضامین زیاد و موضوعات متعدد کاربرد ندارد، تحلیل ر
وایت کاوش در محیطهای شناختی، اجتماعی، تعاملی و نشانهای است. از دیگر خصوصیت تحلیل روایت آن است که از عدم قطعیت، پیچیدگی و تضادها و دوگانگیها روی بر نمیگرداند. چرا که روایتها تاریخ سوژهایند، آنها نشان دهنده بیانگر غنا و فقر احساسات، اندیشهها و تجربههای انسانیاند. آنها آشکار کننده آسیبها و مزایایند، به خلق هویت و واقعیت اجتماعی کمک میکنند و حتی باعث دگرگونی میشوند و بدین دلیل که روایتها ساختارهای ایجاد معنا هستند، آنها بررسی میشوند.
نقش روایت حفاظتی و حمایتی است و در همان حال معناسازی و تنظیم معانی است. روایت ساختاری تفسیری است که مخاطب، متن، بررسی تجربی و تجربه زیسته را به هم پیوند میدهد. در این میان، تحلیل روایت بررسی ماهیت انتقادی معنا در اشکال مفصلبندی شده تفسیری و ارتباطی است. بنابراین، قدرت روایت در وجود ساختارهای معنایی و شیوهایی است که از طریق آنها مشارکت کنندگان، محققان و مخاطب در کشف تجربههای زیسته مشارکت دارند.
استفاده از روایت در پژوهش تجربههای انسانی از سنت

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید