دانلود پایان نامه

انقدر قدرت داریم تو رسانه ها که خیلی از جاهایی که پاسخگو نبودن از ترس رسانه ها پاسخگو شدن، این یه جریان جدیده) (محمدجواد، سردبیر)
حضور آدم‌های مسئول، متعهد و علاقه‌مند به پیشرفت، و تلاش برای برطرف کردن موانع توسعه این شاخه از روزنامه‌نگاری نوید بخش اتفاق‌های مثبت است.
(یه عده ای هم هستن که دارن توی این حوزه کار می کنن، سعی می کنن درست هم کار بکنن و آدم های توانمدی هم هستن… همین تک ستاره هایی که جذب شدن اینا می تونن یه حرکتی رو شروع بکنن .. دارن شروع می کنن) (زرین، پژوهشگر ارتباطا علم)
افزایش نشریات جدی و تخصصی در این حوزه نیز، پای روزنامه‌نگاران متخصص و علاقه‌مند بیشتری را به این فضا باز می‌کند که می‌توانند تسریع کننده این جریان باشند.
(میخوام بگم که اخیرا با شکل گیری برخی از به ویژه مجلات عمومی، که یه مقداری مجلات جدی ای هستن، یه مقداری وضع داره فرق میکنه .. نشریاتی که حرفه ای هستن یا مخاطبشون اجوکیتد پابلیک هستن، خب خبرنگار از طرف اونا میره سراغ دانشمند راحت تر باهاش ارتباط برقرار میکنن) (محمد امین، جامعه شناس علم)
جامعه علمی نیز، در موارد متعددی خواهان برقراری ارتباط بیشتر با رسانه است.
(این نگرانی رو جامعه علمی داره که چرا روزنامه‌نگارهای علم سراع ما نمی آن، ما این همه حرف داریم) (زرین، پژوهشگر ارتباطات علم)
در نگاه مصاحبه‌شوندگان این پژوهش، روزنامه‌نگاری علم، عرصه‌ای است که درحال افزایش خودآگاهی و تلاش برای ارتقا و پیشرفت است.

فصل پنجم:
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

مقدمه
هدفی که این پژوهش درصدد دست یافتن به آن بود، بررسی چالش‌ها و مواتع توسعه روزنامه‌نگاری علم در ایران بود.
برای یافتن این چالش‌ها ابتدا لازم بود که عملکرد روزنامه‌نگاران علم مورد بررسی قرار بگیرد. محتوای تولید‌شده توسط آنها، به عنوان ماحصل عملکردشان، گزینه مناسبی برای ارزیابی تشخیص داده شد.
از میان رسانه‌های جمعی مختلف، روزنامه به عنوان یک رسانه عمومی، برای بررسی محتوایی، انتخاب گردید. بدین ترتیب، تصویری از عملکرد روزنامه‌نگاران علم به دست می‌آمد، که بتوان برمبنای آن با استفاده از مصاحبه به بررسی چالش‌ها و موانع توسعه روزنامه‌نگاری علم پرداخت.
در راستای این هدف، در فصل دوم تحقیق، به بررسی تاریخی موضوع، مرور مفاهیم مرتبط با این حوزه، تجربه‌های پژوهشی مشابه و نظریات مرتبط پرداختیم. چارچوب نظری منتخب این تحقیق، “نظریه کنشگر شبکه” است.
این نظریه، که رویکردی جدید در مطالعات علم و فناوری است بر آن است که علم و فناوری نوین بخش تفکیک ناپذیری از جامعه و در کنش متقابل با آن است. برمبنای این نظریه که آن را «تکامل یا تکوین مشترک علم وجامعه» نامیده‌اند، علم و فناوری‌های نوین نمی‌توانند بدون توجه به افکار و نگرانی‌های عمومی و آنچه که جامعه طلب می‌کند و یا نسبت به آن احساس خطر می‌کند مسیر موفقیت‌آمیزی طی کند.
در فصل سوم تحقیق پژوهشگر کوشید، روش مواجهه خود با داده‌ها و نحوه طبقه‌بندی و تحلیل آنها را توضیح دهد، که ترکیبی از روش‌های کمّی و کیفی برای رسیدن به هدف، مطلوب تشخیص داده شد. محتوای تولید شده در صفحه علم و فناوری چهار روزنامه (خراسان، کیهان، آفرینش، جام جم) به روش تحلیل محتوای کمّی برای بررسی انتخاب شدند. روش مصاحبه عمیق نیمه ساخت یافته، برای بررسی سایر چالش‌ها و موانع توسعه مورد استفاده قرار گرفت. در فصل چهارم به تحلیل یافته‌های پژوهش پرداخته شد.
در واقع این پژوهش در پی پاسخ به این دو سوال بود:
عملکرد روزنامه‌نگاران علم در روزنامه‌ها چگونه است؟
چالش ها و موانع توسعه روزنامه‌نگاری علم در ایران چیست؟

1-5 جمع‌بندی و نتیجه‌گیری:
ناچیز بودن، تعداد روزنامه‌های عمومی که صفحه مجزای علم (و یا علم و فناوری) داشته باشند، از همان آغاز تحقیق نشان دهنده توجه اندک، به این حوزه است.
فصل چهارم، به تحلیل یافته‌های تحقیق اختصاص یافت. این فصل، در دو بخش تدوین شد؛ در بخش اول یافته‌های تحلیل محتوای کمّی، و در بخش دوم یافته‌های مصاحبه عمیق نیمه ساخت یافته تحلیل شد.
پاسخ به سوال اول تحقیق
یافته‌های تحلیل محتوای این پزوهش که درجهت پاسخ به سوال عملکرد روزنامه‌نگاران علم در روزنامه‌ها تدوین شده است نشان می‌دهد که در میان 645 مطلب مورد بررسی، بیشترین سبک مطلب، در میان مطالب صفحات علم و فناوری روزنامه‌های مورد بررسی به خبر اختصاص دارد، و بعد از آن به ترتیب خبر کوتاه، خبر منتج از مصاحبه، مطلب آموزشی ، سایر انواع مصاحبه و گزارش در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. در این صفحات به داستان‌های خبری اصلا پرداخته نشده است.
بیشترین ارزش خبری در مطالب این صفحات، دربرگیری است و علایق انسانی، کمترین ارزش خبری است که به آن پرداخته شده است. بیشتر تیترهای این صفحه، تیترهای اطلاع‌رسان هستند؛ تیترهای هشداردهنده، سهم اندکی در این صفحات دارند.
برجسته‌سازی علم، در روزنامه‌های مورد بررسی در کمترین حالت خود اتفاق می‌افتد به گونه‌ای که مطالب این صفحه در هیچ کدام از روزنامه‌های مورد بررسی، در صفحه اول تیتر نداشتند. این عدم برجسته‌سازی، خود نشان‌دهنده بی‌توجهی به سرویس علم، در مطبوعات است.
نود درصد مطالب این صفحات، کاربردی است و ده درصد آن به دانش‌های بنیادی اختصاص دارد. به سخت‌خبر، بیش از نرم‌خبر پر
داخته شده است.
منبع بیشتر مطالب، خبرگزاری‌های داخلی است. سایر منابع به ترتیب اخبار تولیدی روزنامه، منبع نامشخص، خبرگزاری‌های خارجی، منبع دست سوم ، روابط عمومی‌ها و روزنامه‌های دیگر است.
شصت درصد مطالب بدون عکس است. در میان چهل درصد مطالب عکس دار، بیشترین نوع عکس، عکس تزیینی است. و حجم قابل توجهی از عکس‌ها، بدون منبع است.
حوزه تاثیر بیشتر مطالب منتشر شده در این صفحه، جهانی است و فقط 22 درصد مطالب، مربوط به ایران است. کم بودن حجم محتوای منتشر شده مربوط به ایران، خود نشان‌دهنده ضعف عملکرد روزنامه‌نگاران علم است.
در میان مصاحبه‌های منتشر شده در این صفحه، بیشترین مصاحبه‌ها خبری هستند و مصاحبه‌های انتقادی و کارنامه‌ای، کمترین حجم مصاحبه‌ها را دارند. این امر نشان می‌دهد که روزنامه‌نگاران علم، به انتقاد از فضای علم نمی‌پردازند.
بیشترین موضوع در صفحه علم و فناوری روزنامه‌های مورد بررسی مربوط به حوزه پزشکی و سلامت است. بعد از آن مطالب مربوط به فناوری آی‌تی بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است و سایر موضوعات از نظر کمیت پرداختن به آنها به ترتیب عبارتند از: اختراعات و نوآوری‌ها ،تغذیه، نجوم و فناوری فضایی؛ زیست‌شناسی؛ زمین‌شناسی و ژئوفیزیک، دانشگاه و وزارت علوم و فناوری، جشنواره‌ها و مناسبات علمی، نانو‌فناوری و محیط‌زیست .
سیاست‌های علمی و انواع مناقشات علمی نیز در این صفحات منعکس نمی‌شوند، عدم انعکاس این موضوعات در صفحات علم و فناوری در کنار حجم کم گزارشات و مصاحبه‌های تحقیقاتی بیشتر حاکی از این است که تولید‌کنندگان محتوای این صفحات، بیشتر خبرنگار هستند تا روزنامه‌نگار و این نقطه آغازین چالش‌های روزنامه‌نگاری علم است.
پاسخ به سوال دوم تحقیق
در بخش مصاحبه‌ها که در جهت پاسخ به سوال چالش‌ها و موانع توسعه روزنامه‌نگاری علم در ایران تدوین شده است، مصاحبه شوندگان ابتدا جایگاه ومهارت‌های مورد نیاز روزنامه‌نگار علم را توضیح داده‌اند و سپس به چالش‌های این حوزه پرداخته‌اند.
مصاحبه شوندگان، در تعریف روزنامه‌نگار علم، بیش از هرچیز بر نقش میانجی‌گری، و واسطه بودن روزنامه‌نگار علم تاکید داشته‌اند؛ میانجیِ پرسشگر میان جامعه علمی و مردم، سیاست‌گذاران علم و مردم و نیز سیاست‌گذاران و جامعه علمی. روزنامه‌نگاری که پیش از هرچیز، روزنامه‌نگار است و رسالت‌های روزنامه‌نگاری در مورد او صدق میکند، برای افزایش آگاهی‌های علمی مردم تلاش می‌کند و در مسیر توسعه علمی کشور گام بر می‌دارد.
مهم‌ترین ویژگی روزنامه‌نگار علم، مثل سایر روزنامه‌نگاران در توانایی ارتباطش با جامعه است، او باید جامعه را بخوبی بشناسد و توانایی ارتباط با آن را در سطحی وسیع داشته باشد اما، آنچه وی را از سایر روزنامه‌نگاران متمایز می‌کند، زبان پیچیده‌تری است که روزنامه‌نگار علم با آن روبرو است لذا نیاز به دقت و مسئولیت بیشتری دارد. روزنامه‌نگار علم، نماینده افکار عمومی است و باید قوه تحلیل و توانایی تالیف داشته باشد، لذا می‌توان او را مولف و تحلیلگری دانست که در حوزه علم، نگاهی فراکارشناسانه به مسائل دارد و پیشرفت‌ها و چالش‌های عرصه علم در کشور را رصد می‌کند و درچارچوب توسعه علمی، نقاط ضعف و قوت را منعکس می‌نماید.
در بررسی چالش‌ها و موانع توسعه روزنامه‌نگاری علم، باید به این نکته مهم توجه داشت که هر کدام از چالش‌های این حوزه، در زمینه‌ای از مشکلات معنا می‌یابد، به این معنا که تفکیک کردن آنها، تقلیل دادن آنها است. در واقع باید به مشکلات این حوزه از منظر نگاه سیستمی نگریست و در بافت زمان و به صورت فراگردی آنها را تفسیر کرد. با این حال در این تحقیق، با نیت مدل‌سازی و برای تشریح جزییات، چالش‌ها در سه دسته تقسیم بندی شده‌اند: چالش‌های مشترک با نهاد علم، چالش‌های مشترک در ساحت روزنامه‌نگاری، چالش‌های خاص در روزنامه‌نگاری علم.
چالش‌های مشترک در نهاد علم
مهم‌ترین چالش نهاد علم در ایران، که با روزنامه‌نگاری علم مرزهای مشترک دارد، را می‌توان نگاه نخبه‌گرایانه به علم از طرف دانشمندان و سیاست‌گذاران علم دانست. ریشه‌های پیدایی چنین نگاهی در پیشینه تاریخی دانشمند در اذهان مردم و استقرار الگوی تکنوکراتیک علم برای مردم، به جای الگوی مشارکت مردم در علم دانست. عدم وجود نهاد گفتگویی در جامعه و روابط از بالا به پایین، و ضعف نهاد آموزشی کشور در سوق دادن افراد به سمت تخصص محض نیز در این نحوه تفکر موثر هستند. ثمره چنین نگاهی تلقی عوام‌زدگی از طرف دانشمندان در صورت حضور رسانه‌ای و تحقیر و انگ‌خوردن دانشگاهیان در صورت حضور رسانه‌ای است. این موارد نیز به نوبه خود چالش‌های جدیدی در این حوزه می‌آفریند.
مسئله دیگر، مشکلات سیاست‌گذاری علم در کشور است. ایدئولوژیک شدن علم و فناوری در ایران، اختصاص بودجه اندک به بخش علم، سهم ناچیز پژوهش در بودجه ناخالص ملی، خواهان کارهای نمایشی بودن سیاستگذار، تعریف علم به مثابه قدرت و تشریفاتی شدن نگاه به توسعه علمی از جمله این مشکلات است. افزایش توجه به پیشبرد مرزهای دانش در نهادهای نظامی و سیاست درهای بسته به اقتضای نظامی بودن، به نوبه خود روزنامه‌نگار علم را با چالش‌های جدیدی روبرو می‌کند.
داشتن ذهنیت رانتیه که در دانشمند، سیاستگذار و روزنامه‌نگار به دلیل وابستگی به پول نفت برای تامین بودجه مشترک است
، نیز از جمله زمینه‌های ایجاد کننده چالش در ایران است، که مهم‌ترین ماحصل آن را می‌توان در این موارد دید: عدم احساس نیاز دانشمند به پاسخگویی و مشارکت؛ امنیتی کردن فردی موضوع توسط دانشمند؛ محرومیت روزنامه‌نگار از منبع خبری .
مشکلات مشترک در ساحت روزنامه‌نگاری
بخش دیگری از مشکلات را می‌توان، مشکلات عمومی‌تری در حوزه روزنامه‌نگاری دانست، که روزنامه‌نگار علم نیز، با آن روبروست.
فضای سیاست زده رسانه‌ای و افراط در پرداختن به مسائل سیاسی، که به افراط در سیاسی پنداری مسائل و بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمای‌ های نابجا منجر می‌شود، از جمله چالش ‌های دیگر این حوزه است.
موفقیت‌های جزیره‌ای و منفرد،-کارکرد زینتی/ فرمایشی بخش علم، کارمند بودن به جای روزنامه‌نگار بودن و افزایش کمّی محتوای روزنامه‌نگاری، به جای ارتقای کیفی آن از جمله مشکلات دیگر است.
عدم امنیت شغلی روزنامه‌نگار و جایگاه شغلی متزلزل او که برایش مشکلات اقتصادی و معیشتی در پی دارد، دامن‌زننده به تلقی روزنامه‌نگاری به عنوان پله‌ای برای صعود است، از روزنامه‌نگاری که با هدف روزنامه‌نگار بودن وارد این عرصه نشده است، نمی‌توان انتظار داشت که به رسالت‌های روزنامه‌نگاری پایبند باشد.
عدم امنیت شغلی و مشکلات اقتصادی در این حوزه، از علل جذب نشدن

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید