دانلود پایان نامه

بنام خدا

اظهار نامه

اینجانب معصومه کشاورز دانشجوی رشته تاریخ گرایش تاریخ اسلام دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی اظهار میکنم که این پایاننامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کردهام نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشتهام. همچنین اظهار میکنم که تحقیق و موضوع پایاننامهام تکراری نیست و تعهد مینمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم .کلیه حقوق این اثر مطابق با آییننامه، مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.

نام و نام خانوادگی: معصومه کشاورز
تاریخ و امضاء:

تقدیم به

پدر و مادر عزیز و مهربانم
که در سختی‌ها و دشوار‌ی‌های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار
و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم هستند.

سپاسگزاری

از استاد گرامیم جناب آقای دکتر خاکرند بسیار سپاسگزارم چرا که بدون راهنماییهای ایشان تامین این پایان نامه بسیار مشکل می نمود.از جناب آقای دکتر خلج به دلیل یاریها و راهنماییهای بی چشمداشت ایشان که بسیاری از سختیها را برایم آسانتر نمودند، و از استاد فرزانه و دلسوز؛ جناب آقای دکتر حیدری که زحمت داوری این رساله را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدردانی را دارم .

چکیده
روابط فرهنگی مسلمانان و اهل ذمه در دوره ی امویان

به کوشش
معصومه کشاورز

از پیروان ادیان الهی در قرآن کریم به عنوان اهل کتاب یاد شده است. در زمان ظهور پیغمبر اسلام (ص)، آزادی عقیده و مذهب در بعضی ممالک متمدن وجود نداشت تا اینکه قانونگزار اسلام بزرگترین قدم را برای اصلاح جامعه برداشته و آزادی عقیده را اعلام فرمود و مسلمانان را بر رفق و مدارا با پیروان سایر ادیان توصیه نمود. اسلام ملل غیر مسلمان را به دو گروه کفار و اهل کتاب تقسیم نموده است: اهل ذمه کسانی بودند که یا باید اسلام را قبول کنند و یا جزیه دهند، که تعیین مقدار جزیه بسته به نظر خلیفه مسلمانان بوده و در میزان جزیه رعایت فقیر و غنی بودن جزیه دهندگان مورد توجه قرار میگرفت. این پایان نامه که به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع دست اول و پژوهشهای جدید فراهم شده است،که به روابط فرهنگی مسلمانان و اهل ذمه در دوره امویان میپردازد. رفتار مسلمین نسبت به اهل ذمه در دوره امویان متفاوت بوده است؛ امویان نسبت به اهل ذمه سخت گیر بودند علاوه بر خراج، مالیاتهای دیگری بر آنها تحمیل مینمودند. بنی امیه برای اداره حکومتشان از توانمندیهای سیاسی آنان بهره میگرفتند. اهل کتاب در دین خود آزاد بودند و فعالیت های خود اعم از علمی و فلسفی را دنبال میکردند. اختلاط و ارتباط میان مسلمانان و اهل کتاب زمینه تأثیر پذیری از آنها را در مواردی چون علوم، هنر، آداب و رسوم فراهم ساخت این اثرگذاری ابتدا از طریق حضور پزشکان مسیحی در دربار امویان بود و به تدریج در حوزه علوم عقلی و نقلی و کلام دیده میشود .

کلید واژه ها: اهل ذمه، پیامبر(ص)، روابط فرهنگی، امویان.

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول: مقدمه
1-1- کلیات 2
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق 4
1-3- هدف تحقیق 4
1-4- پیشینه تحقیق (مروری بر تحقیقات داخلی و خارجی) 4
1-5- روش تحقیق 5
1-6- سؤالات تحقیق 5
1-7- فرضیه های تحقیق 6
1-8- ارزیابی و نقد منابع 7
1-8-1- منابع دست اول 7
1-8-2- تحقیقات جدید 8

فصل دوم: موقعیت و وضعیت اهل کتاب در قرآن و دیگر متون اسلامی
2-1- ظهور اسلام 11
2 -2- اهل کتاب در قرآن 13
2-2-1-وضعیت پیروان ادیان آسمانی (زرتشتیان، مسیحیان، یهودیان،صابئین) قبل از
اسلام 22
2-3-جزیه 31
2-3-1 جزیه در اسلام 32

عنوان صفحه

2-4- حقوق اهل ذمه در اسلام 35
2-5- صیانت فرهنگی جامعه ی اسلامی در برخورد با فرهنگ های بیگانه 39
2-5-1- راهکارهای صیانت از فرهنگ اسلامی 40
2-5-1-1- مبارزه مستقیم (جهاد) 40
2-5-1-2- تحریم های اجتماعی و سیاسی 41
2-5-1-3- تحریم فرهنگی 43
2-5-1-3-1- محدودیتهای اجتماعی- فرهنگی 43
2-5-1-4- مقاومت فرهنگی 44
2-5-1-5-مهاجرت فرهنگی 45

فصل سوم: وضعیت اهل ذمه و روابط آنان با مسلمانان از صدر اسلام تا امویان
3-1- روش پیامبر (ص) در تعامل با مسیحیان 47
3-1-1- روابط مسلمانان و مسیحیان در دوره ی پیامبر (ص) 50
3-2- وضعیت یهود پیش از هجرت پیامبر اسلام (ص) 51
3-3- سیره پیامبر در تعامل با یهود 53
3-3-1- پیامبر و بیت المدارس یهود 55
3-4- تعاملات فرهنگی مسلمانان و یهود 56
3-5- کارشکنی فرهنگی یهود 58
3-5-1- شبهه افکنی در مسائل اعتقادی 59
3-5-1-1- نسبت دادن فقر به خدا 59
3-5-1-2- شبهه ارائه تورات به گونه ی تحلیل یافته 60
3-5-1-3- ترجیح بت پرستی جهت ایجاد تردید در مشرکان 60
3-5-1-4- به بازی گرفتن اصل دین 61
3-5-1-5- سعی در انحراف کشیدن پیامبر 61
عنوان صفحه

3-5-1-6- تلاش برای ارتداد مسلمین 62
3-5-1-7-خیانت یهود و کتمان حقایق 63
3-5-1-8-تحریف و دستازی در تورات 63
3-5-1-9 تخریب شخصیت 63
3-6- چگونگی برخورد مسلمانان با زرتشتیان 64
3-6-1- آزادی عقیده 64
3-6-2- موقعیت اجتماعی و اقتصادی 65
3-7-دلایل گرایش زرتشتیان به اسلام 68
3-7-1- وعده های جذاب اسلام (اشتیاق به فرامین اسلام) 69
3-7-2- سادگی احکام اسلام 70
3-7-3- وجود برخی تشابهات در احکام و
عبادات و مفاهیم 70
3-7-4- فعالیت مبلغان اسلام 71
3-7-5- حفظ موقعیت اجتماعی 71
3-7-6- انگیزه های مالی و اقتصادی 73
3-7-7-آزادی فردی 74
3-7-8- ایمان قلبی 74
3-7-9- فشار و اجبار و تهدید 75
3-8- اهل ذمه در زمان خلفای راشدین 75
3-9- اسرائیلیات و زمینه های نفوذ آن به فرهنگ اسلامی 82
3-9-1-مشهورترین مبلغان اندیشه های اسرائیلی 88

فصل چهارم: روابط فرهنگی مسلمانان و اهل ذمه در دوره امویان
4-1- امویان و استقرار آنها در شام 91

عنوان صفحه

4-2- تعاملات فرهنگی مسلمانان و مسیحیان 96
4-2-1- نیاز امویان به مهارتهای مسیحیان 98
4-3- برداشت مسلمانان و مسیحیان از یکدیگر دردوره اموی 100
4-4-مناظرات میان مسلمانان و مسیحیان 102
4-5- شکستن تصاویر 104
4-6- نقش ائمه (ع) در پاسخگویی به شبهات مسیحیان 105
4-7- تأثیرپذیری متکلمان مسلمان از مسیحیان 107
4-8- جایگاه علم در عصر اموی 109
4-9- نقش مسیحیان در انتقال علوم به مسلمانان 110
4-9-1- مراکز علمی سریانی 111
4-9-2- انتقال مرکز علمی اسکندریه به شام 112
4-10- شام، مرکز علمی مسلمانان و مسیحیان 113
4-11- نقش شاعران مسیحی در دربار اموی 114
4-12- تأثیرپذیری هنر مسلمانان از مسیحیان 117
4-12-1- نقش مسیحیان در معماری مساجد 117
4-12-2- نقش مسیحیان در معماری قصرها 120
4-13-همگرایی مسلمانان و مسیحیان در دوره امویان 121
4-13-1-ازدواج 121
4-13-2-جشن ها 122
4-13-3-زیارتگاه 123
4-13-4-لباس 123
4-13-5-دیر ها 124
4-14- زرتشتیان 126
عنوان صفحه

4-15- سیاست دینی امویان در ارتباط با زرتشتیان 128
4-15-1- مدارا و تساهل امویان با زرتشتیان 128
4-15-2- سخت گیری و امویان در رابطه با زرتشتیان 130

نتیجه‌گیری 133

منابع و مآخذ 137

چکیده و صفحه عنوان به انگلیسی

فصل اول

مقدمه

1-1- کلیات

در جامعه اسلامی غیر مسلمانان میتوانستند با شرایط خاص به تابعیت آن درآیند. این نوع تابعیت که با قرارداد دوجانبه انجام میگرفت در اصطلاح فقه اسلامی«ذمه» نامیده میشود و به کسانی که این قراردارد را با مسلمین منعقد مینمودند«ذمی»میگفتند. دراین معاهده یهودیان، مسیحیان، مجوسان میتوانستند شرکت نمایند و به عنوان متحدان هم پیمان ذمی در سراسر قلمرو حکومت اسلامی از آزادی، امنیت و حقوقی که بر طبق قرارداد ذمه اختیار و امضا نموده بودند برخوردار گردند(ناظمیان فرد،1380: 45).
مقصود اصلی از تشریح این پیمان، ایجاد محیطی امن و برقراری هم زیستی مسالمت آمیز میان فرقههای مختلف مذهبی در داخل حکومت اسلامی بود. بر این اساس اقامت افراد غیر مسلمان در جامعه اسلامی منوط به شرکت در عقد قرارداد ذمه بود که پس از امضا قرارداد مزبور جزئی از جامعه بزرگ اسلامی به حساب میآمدند(همانجا).
اسلام در مواجهه با ادیان و عقاید گذشته، آیین سه پیامبر بزرگ الهی(موسی، عیسی و زرتشت) را با همه تحریفاتی که در آنها ایجاد شده است به خود نزدیکتر دید. به همین جهت آنها را به رسمیت شناخت وحاضر به همزیستی با پیروان آنها تحت عنوان اهل ذمه شده است و پیروان خویش را به رعایت حقوق و احترام آنان فرمان داده است. مسلمانان در طول تاریخ، هر جا زمام امور را در دست داشتند حقوق اقلیت های مزبور را رعایت میکردند. پیامبر اسلام(ص) بزرگترین قدم را برای اصلاح جامعه برداشته و با تعلیمات عالیه و استوار، آزادی عقیده ملتهای یگانه پرست را اعلام فرمود. هیچ قانونگذاری به اندازه پیشوای اسلام برای ملتهای غیر مسلمان این اندازه حقوق و تسهیلات قائل نشده است؛ نظیر این تسهیلات و آزادی در هیچ یک از ممالک متمدن آن دوره دیده نشده است.
اسلام ملل غیر مسلمان را به دو گروه تقسیم نموده: 1-کفار، 2-اهل کتاب(اهل ذمه). اهل ذمه کسانی بودند یا باید اسلام را قبول کنند و یا جزیه دهند؛ ولی حکم جزیه فقط شامل مردان اهل ذمه بود میزان جزیه در کتب فقهی نسبت به توانگران 48 درهم، طبقه متوسط 24 درهم و نسبت به فقیران 12 درهم تعیین شده است. اهل ذمه با دادن جزیه جان و مال خود را بیمه میکردند و از پرداخت سایر عوارض معاف میشدند و در مقابل از امتیازات زیادی برخوردار میشدند. اهل ذمه در تمام کشور های اسلامی آزاد میزیستند و معابد آنها همه جا دایر بود و هر کس موافق آئین خود مراسم مذهبی را انجام میداد و کلیه حقوق اجتماعی آنها از طرف زمامداران اسلامی محترم شمرده میشد حتی در دعاوی مربوط به ارث، نکاح، طلاق و… طبق احکام ذمه، رسیدگی میگردید و یا به فقههای خودشان ارجاع میگردید.
اهل ذمه که در حمایت اسلام بودند آزاد و مستقل بودند. در برابر این همه امتیازات اهل ذمه ملزم بودندکه: 1-رعایت قانون اسلام را بکنند، 2-پرهیز از شکستن هنجارها و بی اعتنایی به ارزشهای اسلامی در ملأ عام، 3-اجتناب از احداث معابدی همچون کلیسا، صومعه، کنشت و آتشکده، 4- خودداری از تبلیغ باورها و ارزشهای خود، 5- برای کفار که با مسلمانان در جنگ بودند جاسوسی نکنند(خاکرند، 1390: 164).
البته رفتار مسلمین نسبت به اهل ذمه همیشه چنین نبوده است. در زمان امویان نسبت به اهل ذمه سخت گیر بودند علاوه بر خراج مالیاتهای دیگری بر آنها تحمیل مینمودند. برای بالا بردن سطح درآمد بر تحمیل خود روز به روز می افزودند(اجتهادی،1363: 190).
بنی امیه برای جمع آوری پول به اطلاعات و معلومات آنان متوسل بودند؛ چون حکومتشان بر پایه پول استوار بود و از وجودشان استفاده میکردند. چرا
که اهل ذمه بهتر از مسلمانان خواندن، نوشتن و حساب میدانستند به کارمندان و خواص یهودی و مسیحی خود که به وجود آنها نیاز داشتند پیشنهاد میدادند که مسلمان شوند غالبا رد میکردند ولی باز هم با آنها مدارا میکردند ولی اگر به آنها نیاز نداشتند آنها را سخت کیفر میدادند(زیدان،1333: 4 /137).
1-2- اهميت و ضرورت تحقيق

اهل ذمه در دوران اموی مناصبی به عهده داشتند. روابط ذمیان در این زمان با عمال و حکام اموی هم در زمینه سیاسی و هم در زمینه فرهنگی تأثیرات مهمی در نحوه اداره حکومت و مسائل جامعه اسلامی داشته است. از آنجا که اهل ذمه در دوران اسلامی یکی از اقشار اجتماعی مهم جامعه بودند، بررسی روابط آنان با حکومت اموی حائز اهمیت است.

1-3- هدف تحقيق

در این پایان نامه، اهل ذمه به صورت تحقیقی مستقل، مورد مطالعه قرار میگیرد تلاش میشود به نحوهی تعامل مسلمانان با غیر مسلمانان به خصوص اهل ذمه پرداخته شود. این بررسی به

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید